Ana sayfa · Kaynaklar ve yöntem

Yöntem

Bu sayılar nereden geliyor

Bu site sayfadan dışarı bağlantı vermiyor — okuyucunun dikkati okumaya geldiği yerde kalsın diye. Bu, sayıların nereden geldiğini saklamak anlamına gelmiyor. Her kaynağın künyesi burada, tam hâliyle.

Doğrulama

Bir sayıya “doğru” demeden önce

Sistemde yazılı olmak, doğrulanmış olmak değildir. Aradaki farkı kaybetmemek için her değer bu altı basamaktan hangisinde olduğunu taşıyor.

01 Sistemde kayıtlıBurada yazıyor. Başka hiçbir şey iddia edilmiyor.
02 Kaynak bulunduDeğeri söyleyen bir kaynak var ve künyesi kayıtlı.
03 Kaynak doğrulandıKaynak gerçekten o değeri veriyor; alıntı ve sayfa kayıtlı.
04 Bağlam doğrulandıHangi malzemede, hangi yoğunlukta, yüzeyde mi merkezde mi, hangi yöntemle.
05 Güven belirlendiBir güven düzeyi ve o düzeyin gerekçesi var.
06 Yayına uygunAncak burada sayfada bir iddia olarak görünebilir.

Bugünkü durum

Pişirme eşiklerinin hiçbiri doğrulanmadı

Yumurtanın 62 derecesi, yoğurdun 85’i, Maillard’ın 140’ı, kızartmanın 170–190’ı, tuzun %0,8–1,5’i — hepsi birinci basamakta. Büyük ihtimalle doğrular; bu, doğrulanmış olmakla aynı şey değil ve bu sayfanın ikisini birbirine karıştırmaya hakkı yok.

Eşik	Doğrulama	Güven
Yumurta pıhtılaşması	Sistemde kayıtlı	high
Ette güvenli iç sıcaklık	Kaynak bulundu	high
Kolajenin jelatine dönüşmesi	Sistemde kayıtlı	medium
Ette pişme dereceleri	Sistemde kayıtlı	high
Nişasta jelatinleşmesi	Sistemde kayıtlı	high
Karamelizasyon	Sistemde kayıtlı	high
Maillard reaksiyonu	Sistemde kayıtlı	high
Kazeinin kesilmesi	Sistemde kayıtlı	high
Yoğurdun tutması	Sistemde kayıtlı	high
Kızartma penceresi	Sistemde kayıtlı	high
Tuz aralığı	Sistemde kayıtlı	high
Mayanın çalışma bandı	Sistemde kayıtlı	high
Glüten ağı	Sistemde kayıtlı	medium
Su aktivitesi	Sistemde kayıtlı	high
Kaynama	Sistemde kayıtlı	high
Bebek beslenmesinin takvimi	Bağlam doğrulandı	high
Günlük tuz	Bağlam doğrulandı	high
Serbest şeker	Bağlam doğrulandı	high
Günlük protein	Bağlam doğrulandı	high

Bağlam

Tek sayısı olmayan eşikler

Bazı eşikler tek bir değere sahip değil ve bunu saklamak, yanlış değeri yazmaktan daha kötü. Aşağıdaki her sayı hangi canlı, hangi ürün ya da hangi düzenleme için geçerliyse onunla birlikte duruyor; kaynağın kendi cümlesi de yanında. Biri hâlâ kaynaksız ve bunu kendisi söylüyor.

Su aktivitesi

Bozulmayı belirleyen, gıdadaki su miktarı değil, o suyun mikroorganizmalar için ne kadar erişilebilir olduğudur. Şeker ve tuz suyu bağlayarak bu değeri düşürür; reçeli ve turşuyu koruyan şey soğuk değil budur. Tek bir güvenli eşik yoktur: sayı, hangi canlıdan ve hangi üründen söz ettiğinize göre değişir.

0,8 aw

Ev yapımı reçel ve turşu Sistemde kayıtlı

Oda sıcaklığında iki haftadan uzun duracak ev yapımı konservelerde kullandığımız uyarı çizgisi. Mikrobiyolojik bir taban değil: bunun altında hiçbir şey üremez demek yanlış olur, çünkü küfler çok daha kuru ortamlarda da yaşayabiliyor. Düzenleyici eşik olan 0,85’ten daha sıkı olduğu için güvenli yönde yanlış.

Hiçbir kaynakta bulunamadı. Sistemin kendi çalışma değeri olarak kaldı ve öyle etiketlendi.

0,85 aw

ABD düzenlemesi, bitmiş ürün Bağlam doğrulandı

Bir mikroorganizmanın üreme sınırı değil, hukuki bir kapsam çizgisi: bitmiş üründe su aktivitesi 0,85 ve altında tutulan bir gıda 21 CFR 108, 113 ve 114 kapsamı dışında kalıyor. Türkiye’de doğrudan bağlayıcı değil; burada ölçek olarak duruyor.

“If the water activity of food is controlled to 0.85 or less in the finished product, it is not subject to the regulations of 21 CFR Parts 108, 113, and 114.”

U.S. Food and Drug Administration, Gıdalarda su aktivitesi (aw)

0,86 aw

Patojen mikroorganizmalar, genel Bağlam doğrulandı

Hastalık yapan mikroorganizmaların bütünü için verilen alt sınır. Tek tek türler için değil, grup için geçerli; C. botulinum gibi bazıları bunun epey üstünde durur.

“pathogenic microorganisms cannot grow at aw <0.86”

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Kırsal alanlar için birleşik yöntemlerle meyve ve sebzenin işlenmesi ve korunması

0,93–0,96 aw

Clostridium botulinum Bağlam doğrulandı

Botulizmi yapan bakterinin üreyebildiği en düşük su aktivitesi. Tek bir sayı değil bir aralık: ürünün diğer özelliklerine göre 0,96’ya kadar çıkabiliyor, yani bazı ürünlerde daha da erken durur.

“The minimum aw level for the growth of C. botulinum is approximately 0.93. Depending on various product characteristics this minimum level can be as high as 0.96.”

U.S. Food and Drug Administration, Gıdalarda su aktivitesi (aw)

0,95 aw

Sıradan gıdanın kendisi Bağlam doğrulandı

Bir eşik değil, başlangıç noktası: mutfaktaki gıdanın çoğu zaten burada duruyor ve bu değer bakteri, maya ve küfün üremesine fazlasıyla yetiyor. Korumak, bu sayıyı aşağı çekmekle başlıyor.

“Most foods have a water activity above 0.95 and that will provide sufficient moisture to support the growth of bacteria, yeasts, and mold.”

U.S. Food and Drug Administration, Gıdalarda su aktivitesi (aw)

0,62 aw

Maya ve küfler Bağlam doğrulandı

Maya ve küfler bakterilerden çok daha kurağa dayanıklı: üreme genellikle ancak 0,62’nin altında duruyor. Bu yüzden kuru meyve, reçel ve salça bakteriden çok küfe kaybedilir ve bu yüzden “su aktivitesini düşürdüm, güvendeyim” cümlesi yalnız bakteri için doğrudur.

“yeasts and moulds are more tolerant and usually no growth occurs at aw <0.62”

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Kırsal alanlar için birleşik yöntemlerle meyve ve sebzenin işlenmesi ve korunması

Bebek beslenmesinin takvimi

Bebek beslenmesinde sayılar miktar değil, takvimdir: ne zaman yalnız anne sütü, ne zaman başka bir şey, ne zamana kadar emzirme. Bu site bir bebek beslenmesi rehberi değil ve olmayacak — burada duran şey, mutfakta bir şey hazırlarken hangi tarihlerin geçerli olduğunu bilmek için gereken en az bilgi.

6 ay

İlk altı ay Bağlam doğrulandı

Doğumdan altıncı ayın sonuna kadar yalnız anne sütü — su dâhil başka hiçbir şey değil. Bu, bir mutfak kuralı değil bir sağlık önerisidir ve bu sitede yalnız mutfakta bir şey hazırlarken tarihi bilinsin diye duruyor.

“breastfeed exclusively (are fed only breast milk) for the first 6 months of life”

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Bebek ve küçük çocuk beslenmesi

6 ay

Tamamlayıcı beslenme Bağlam doğrulandı

Altıncı ay civarında bebeğin enerji ve besin ögesi ihtiyacı anne sütünün verebildiğini aşmaya başlıyor; tamamlayıcı besinler bu yüzden başlıyor, anne sütünün yerine değil yanına. 6-8 ayda günde 2-3, 9-23 ayda 3-4 öğün.

“Around the age of 6 months, an infant’s need for energy and nutrients starts to exceed what is provided by breast milk, and additional (complementary) foods are necessary”

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Bebek ve küçük çocuk beslenmesi

24 ay

Emzirmenin sürmesi Bağlam doğrulandı

Tamamlayıcı besinler başladıktan sonra emzirme durmuyor: iki yaş ve ötesine kadar sürüyor. 24 ay bir üst sınır değil, bir alt sınır.

“continue breastfeeding up to 2 years of age or beyond while nutritionally adequate, safe complementary (solid) foods are introduced from six months”

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Bebek ve küçük çocuk beslenmesi

12 ay

Bal ve bebek botulizmi Bağlam doğrulandı

Bir yaşına kadar bal yok. Baldaki Clostridium botulinum sporları yetişkin bağırsağında sorun çıkarmıyor, bebek bağırsağında çoğalıyor. Pişirmek sporları öldürmez — bu yüzden kural bala karışan kek ve tatlı için de geçerli.

“Do not give your child honey until they’re over 1 year old”

NHS, Bebeklere ve küçük çocuklara verilmemesi gerekenler

5 yaş

Boğulma riski taşıyan biçimler Bağlam doğrulandı

Bütün sert kabuklu yemiş beş yaşına kadar verilmez — sebep alerji değil, boğulma. Aynı mantık yuvarlak ve sert her şey için geçerli: üzüm boyuna dörde bölünür, sosis yuvarlak değil uzunlamasına kesilir. Yemişin kendisi yasak değil; öğütülmüş hâli ya da ezmesi altıncı aydan itibaren verilebiliyor. Değişen şey biçim, malzeme değil.

“Whole nuts should not be given to children under 5 years old, as they can choke on them.”

NHS, Bebeklere ve küçük çocuklara verilmemesi gerekenler

Günlük tuz

Yemeğin tuzu ile günün tuzu iki ayrı hesap. Bir tencerenin tadında doğru olan oran, gün boyunca yenen her şeyin toplamında fazla olabilir — ve çoğu tuz yemeğe eklenenden değil, hazır üründen gelir. Bu kayıt günün toplamı hakkındadır; tenceredeki oran için tuz penceresine bak.

5 g 2000 mg

Yetişkin Bağlam doğrulandı

Günde 5 gramdan az tuz, yani 2000 miligramdan az sodyum. Çay kaşığının biraz altı. Etikette genellikle sodyum yazar ve ikisi aynı sayı değildir: tuz, sodyumun yaklaşık 2,5 katıdır.

“For adults, WHO recommends less than 2000 mg/day of sodium (equivalent to less than 5 g/day salt), or just under a teaspoon.”

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Tuz tüketiminin azaltılması

5 g

2-15 yaş Bağlam doğrulandı

Çocuk için ayrı bir sayı verilmiyor: yetişkin değeri, çocuğun enerji gereksinimine göre aşağı çekiliyor. Yani küçük çocuk için sınır 5 gramın belirgin biçimde altında ve yaşa göre değişiyor — tek bir rakam yazmak, kaynağın vermediği bir kesinlik uydurmak olurdu. Bir yaşın altı ve 6-24 ay bu önerinin kapsamı dışında; o dönemde eklenmiş tuz zaten söz konusu değil.

“For children aged 2–15 years, WHO recommends adjusting the adult dose downward based on their energy requirements.”

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Tuz tüketiminin azaltılması

Serbest şeker

Serbest şeker, gıdaya eklenen şeker ile bal, şurup ve meyve suyunda doğal olarak bulunan şekerdir. Meyvenin kendi içindeki şeker buna dâhil değil — hücre duvarının içinde olması emilim hızını değiştiriyor. Bu ayrım, “şeker” kelimesinin tek başına hiçbir şey ölçmemesinin sebebi.

%10

Güçlü öneri — yetişkin ve çocuk Bağlam doğrulandı

Hem yetişkin hem çocuk için aynı oran. %10, 2000 kalorilik bir günde kabaca 50 gram şeker demek — bir kutu gazlı içecek bunun yarısından fazlası. Kilo, obezite ve diş çürüğü riski bu eşiğin üstünde artıyor.

“In both adults and children, the intake of free sugars should be reduced to less than 10% of total energy intake.”

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Yetişkin ve çocuklarda şeker alımı kılavuzu — bilgi notu, 2015

Koşullu öneri Bağlam doğrulandı

Bunun güç sınıfı farklı ve bu fark bilerek yazılıyor: %10 güçlü öneri, %5 koşullu. WHO’nun kendi ayrımı ve ikisini aynı cümleye koymak, arkalarındaki kanıtın aynı güçte olduğunu söylemek olurdu.

“A further reduction to below 5% of total energy intake would provide additional health benefits.”

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Yetişkin ve çocuklarda şeker alımı kılavuzu — bilgi notu, 2015

Günlük protein

Protein ihtiyacı kilo başına hesaplanır, porsiyon başına değil: aynı tabak 55 kiloluk biri için fazla, 95 kiloluk biri için az olabilir. Buradaki sayılar referans alımdır — eksikliği önleyen miktar — performans hedefi değil.

0,83 g/kg

Yetişkin Bağlam doğrulandı

Günde vücut ağırlığının kilogramı başına 0,83 gram. 70 kiloluk bir yetişkin için günde yaklaşık 58 gram. Bu bir taban: eksikliği önleyen miktar, ideal miktar değil.

“0.83 g per kg of body weight per day”

Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), Protein için diyet referans değerleri, 2012

0,83–1,31 g/kg

Bebek, çocuk ve ergen Bağlam doğrulandı

Kilo başına ihtiyaç çocukta yetişkinden yüksek, çünkü büyüme da protein istiyor. Tek bir sayı yok: yaşa göre 0,83 ile 1,31 gram arasında. Hangi yaşın hangi sayıya karşılık geldiğini bu site yazmıyor, çünkü tabloyu okumadan yazmak uydurmak olur.

“between 0.83 g and 1.31 g per kg of body weight per day depending on age”

Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), Protein için diyet referans değerleri, 2012

Kaynaklar

31 kaynak, 424 iddia

Glüten ve alerjen kayıtlarının tamamı kaynaklı. Glisemik indeks değerleri tek bir tablodan geliyor ve o tablonun ne söyleyip ne söylemediği aşağıda yazıyor.

Standart 176 iddia

Alerjen etiketlemesi

Birleşik Krallık Hükümeti, Alerjen etiketlemesi

Zorunlu olarak beyan edilmesi gereken 14 alerjenin listesi. Bu sitedeki alerjen sınıflandırmasının dayanağı.

okunma 2026-09-10

Otorite 160 iddia

Glutensiz gıdalar rehberi

Celiac Disease Foundation, Glutensiz gıdalar rehberi

Hangi gıdanın doğal olarak glutensiz sayıldığı konusunda hasta örgütü rehberi. Üretim sırasındaki bulaşma riskini ayrı ele alıyor.

okunma 2026-09-10

Makale 42 iddia

Glisemik indeks ve glisemik yük değerleri uluslararası tablosu

Atkinson FS, Brand-Miller JC, Foster-Powell K, Buyken AE, Goletzke J, American Journal of Clinical Nutrition, Glisemik indeks ve glisemik yük değerleri uluslararası tablosu, 2021

Bu sitedeki bütün glisemik indeks değerlerinin kaynağı. Tablo tek tek gıdaları ölçüyor; bir yemeğin glisemik yükü buradan doğrudan okunamaz, hesaplanması gerekir.

10.1093/ajcn/nqab233 · okunma 2026-09-10

Otorite 12 iddia

Gıda etiketi okuma rehberi

Celiac Disease Foundation, Gıda etiketi okuma rehberi, 2024

Etiket üzerindeki ifadelerin ne anlama geldiği; "glutensiz" ibaresinin ne taahhüt ettiği.

okunma 2026-09-10

Otorite 11 iddia

Glüten kaynakları

Celiac Disease Foundation, Glüten kaynakları

Saklı glüten kaynaklarının listesi; işlenmiş ürünlerde etiket okumayı gerektiren durumları sayıyor.

okunma 2026-09-10

Otorite 8 iddia

Glüten nedir · kaynakları

Celiac Disease Foundation, Glüten nedir · kaynakları

Aynı kurumun aynı içeriği için ikinci bir adres. Kayıt ayrı tutuluyor çünkü veride ikisi de geçiyor.

okunma 2026-09-10

Standart 4 iddia

Alerjen kodları · kükürt dioksit ve sülfitler

Birleşik Krallık Gıda Standartları Ajansı, Alerjen kodları · kükürt dioksit ve sülfitler

okunma 2026-09-10

Otorite 2 iddia

Yulaf ve glüten

Celiac Disease Foundation, Yulaf ve glüten

Yulafın kendisi glutensiz; sorun aynı tesiste işlenmesinden geliyor. Bulaşma riskinin neden ayrı bir sınıf olduğu burada.

okunma 2026-09-10

Otorite 2 iddia

Gıda alerjileri

ABD Gıda ve İlaç Dairesi, Gıda alerjileri

okunma 2026-09-10

Otorite 1 iddia

Glutensiz diyet ve etiket okuma rehberi

Celiac Disease Foundation, Glutensiz diyet ve etiket okuma rehberi, 2017

okunma 2026-09-10

Otorite 1 iddia

Glüten nedir

Celiac Disease Foundation, Glüten nedir

Glüten proteinlerinin hangi tahıllarda bulunduğu.

okunma 2026-09-10

Otorite 1 iddia

Glutensiz yaşam · sık sorulanlar

Coeliac UK, Glutensiz yaşam · sık sorulanlar

okunma 2026-09-10

Otorite 1 iddia

Kuru erik

Danimarka Gıda İdaresi, Kuru erik

okunma 2026-09-10

Standart 1 iddia

Tüketiciye gıda bilgisi sunulması hakkında tüzük

Avrupa Birliği, Tüketiciye gıda bilgisi sunulması hakkında tüzük, 2011

Ek II, zorunlu alerjen listesinin yasal kaynağı. Türkiye Gıda Kodeksi de aynı listeyi esas alıyor.

EU 1169/2011 · okunma 2026-09-10

Standart 1 iddia

“Glutensiz” etiketlemesi nihai kuralı

ABD Gıda ve İlaç Dairesi, “Glutensiz” etiketlemesi nihai kuralı

20 ppm eşiğini tanımlayan düzenleme. Bu, "glutensiz" ifadesinin sıfır anlamına gelmediğini gösteren asıl kayıt.

okunma 2026-09-10

Standart 1 iddia

Gıda etiketleme rehberi

Birleşik Krallık Hükümeti, Gıda etiketleme rehberi

okunma 2026-09-10

Otorite

Protein için diyet referans değerleri

Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), Protein için diyet referans değerleri, 2012

Yetişkin için nüfus referans alımı günde vücut ağırlığının kilogramı başına 0,83 gram protein. Bebek, çocuk ve ergenlerde yaşa göre 0,83 ile 1,31 gram arasında. Gebelikte üç aylık dönemlere göre günde 1, 9 ve 28 gram ek; emzirmede ilk altı ay günde 19 gram, sonrasında 13 gram ek.

EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies · 9 February 2012 · okunma 2026-09-13

Kitap

Kırsal alanlar için birleşik yöntemlerle meyve ve sebzenin işlenmesi ve korunması

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Kırsal alanlar için birleşik yöntemlerle meyve ve sebzenin işlenmesi ve korunması

Barbosa-Cánovas, Fernández-Molina, Alzamora, Tapia, López-Malo ve Welti Chanes, Roma 2003. 3. bölümün 3.1.2 başlığı su aktivitesi eşiklerini iki ayrı grup için veriyor: patojen mikroorganizmalar aw 0,86’nın altında üreyemiyor; maya ve küfler daha dayanıklı ve üreme genellikle aw 0,62’nin altında duruyor. Bu ikinci sayı, bu sitenin uzun süredir kullandığı 0,80’in bir mikrobiyolojik taban değil, pratik bir uyarı eşiği olduğunu gösteriyor.

FAO Agricultural Services Bulletin 149 · ISBN 92-5-104861-4 · okunma 2026-09-13

Otorite

Asitlendirilmiş ve az asitli konserve gıdalar

U.S. Food and Drug Administration, Asitlendirilmiş ve az asitli konserve gıdalar

pH 4,6 çizgisini çizen tanım burada: az asitli konserve gıda, denge pH’ı 4,6’dan BÜYÜK ve su aktivitesi 0,85’ten büyük olan gıda; asitlendirilmiş gıda ise asit eklenerek denge pH’ı 4,6 ve altına indirilmiş olan. Sayfa Clostridium botulinum’u adıyla anmıyor — 4,6 eşiğinin gerekçesi başka kaynaklarda, burada yalnızca düzenleyici tanım var.

okunma 2026-09-13

Otorite

Gıdalarda su aktivitesi (aw)

U.S. Food and Drug Administration, Gıdalarda su aktivitesi (aw)

Denetim teknik rehberi. Çoğu gıdanın su aktivitesinin 0,95’in üstünde olduğunu ve bunun bakteri, maya ve küf üremesine yettiğini; bitmiş üründe 0,85 ve altına düşürülen su aktivitesinin 21 CFR 108/113/114 kapsamı dışında kaldığını; C. botulinum için asgari değerin yaklaşık 0,93 (ürüne göre 0,96’ya kadar) olduğunu söylüyor.

okunma 2026-09-13

Otorite

Akrilamid

Food Standards Agency, Akrilamid

Akrilamidin 120 °C üstünde piştiğinde oluştuğunu ve nişastalı gıdalarda hedefin “altın sarısı ya da daha açık” olduğunu söylüyor. Patatesin buzdolabında saklanmasına dair eski uyarının geri çekildiğini de belirtiyor: ev tipi buzdolabı saklamanın akrilamid potansiyelini kayda değer biçimde artırmadığı gösterilmiş.

okunma 2026-09-13

Otorite

Gıdayı güvenle soğutmak, dondurmak ve çözmek

Food Standards Agency, Gıdayı güvenle soğutmak, dondurmak ve çözmek

Buzdolabının 0–5 °C arasına ayarlanması; pişmiş yemeğin oda sıcaklığında soğutulup bir ila iki saat içinde buzdolabına konması; artanların 48 saat içinde yenmesi ya da dondurulması. Bu sitedeki soğutma kuralı bu rehber okunduğunda dört saate izin veriyordu ve iki saate çekildi.

okunma 2026-09-13

Otorite

Yemeğinizi pişirmek

Food Standards Agency, Yemeğinizi pişirmek

Patojenlerin tek bir sıcaklıkla değil sıcaklık–süre bileşimiyle öldüğünü açıkça söyleyen ve denk kombinasyonları veren rehber: merkezde 70 °C’de 2 dakika, 60 °C’de 45 dakika, 65 °C’de 10 dakika, 75 °C’de 30 saniye, 80 °C’de 6 saniye. Kümes hayvanı, domuz ve kıyma/şişe geçirilmiş etin baştan sona pişmesi gerektiğini ayrıca belirtiyor.

okunma 2026-09-13

Otorite

Yumurtanın güvenli saklanması, taşınması ve kullanımı

Food Standards Agency, Yumurtanın güvenli saklanması, taşınması ve kullanımı

Küçük çocuklar, hamileler, yaşlılar ve altta yatan hastalığı olanlar için: çiğ ya da az pişmiş yumurta ancak British Lion / Laid in Britain güvence şemasına tabi yumurtayla verilir; aksi hâlde yumurtalı yemek iyice pişirilir ya da pastörize yumurta kullanılır. Ördek, kaz ve bıldırcın yumurtası her zaman iyice pişirilir. Türkiye’de eşdeğer bir şema yok — bu yüzden bu sitedeki kural muadili aramak yerine “pastörize kullan ya da iyice pişir” diyor.

okunma 2026-09-13

Otorite

Bebeklere ve küçük çocuklara verilmemesi gerekenler

NHS, Bebeklere ve küçük çocuklara verilmemesi gerekenler

“Çocuğunuz bir yaşını doldurana kadar bal vermeyin.” Ayrıca tuz (bebeğin böbrekleri için iyi değil), şeker (bebeğin ihtiyacı yok) ve boğulma riski: bütün kuruyemiş beş yaşın altına verilmez, çiğ jöle küpleri ve tek başına kuruyemiş ezmesi de boğulma riski taşır.

okunma 2026-09-13

Otorite

Hamilelikte kaçınılacak gıdalar

NHS, Hamilelikte kaçınılacak gıdalar

Pastörize edilmemiş süt, krema, yoğurt, tereyağı ve dondurma (inek, koyun ve keçi sütü dâhil) kaçınılacaklar arasında. Dış yüzeyi beyaz küflü yumuşak peynirler — brie, camembert, keçi peyniri — pastörize olsun olmasın iyice pişirilmeden yenmez. Gerekçe listeria ve listeriozdur.

okunma 2026-09-13

Standart

Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022

T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022, 2022

Türkiye’nin kendi beslenme rehberi ve bu sitedeki beslenme konularının birincil Türkçe kaynağı: yaşa, cinsiyete, fizyolojik duruma ve fiziksel aktivite düzeyine göre enerji ve besin ögesi gereksinimlerini veriyor. TBSA-2017 verisiyle güncellenmiş TÜBER-2015 sürümü. DÜRÜSTLÜK NOTU: Bu belge künyesiyle burada listeleniyor ama içinden hiçbir sayı alıntılanmıyor — hazırlandığı ortamdan saglik.gov.tr alan adlarına erişilemedi ve okunmamış bir belgeden alıntı yapmak, bu sitenin doğrulama merdiveninin engellemek için var olduğu şeyin ta kendisi. Sayfalardaki sayılar okunabilen kaynaklardan geliyor ve her biri kendi kaynağını söylüyor. Bu kayıt, okuyucunun asıl başvurması gereken rehberi adıyla bilmesi için burada.

Sağlık Bakanlığı Yayın No: 1031 · Ankara, 2022 · okunma 2026-09-13

Otorite

Güvenli asgari iç sıcaklık tablosu

USDA Food Safety and Inspection Service, Güvenli asgari iç sıcaklık tablosu

Kümes hayvanı 74 °C (165 °F), kıyma 71 °C (160 °F), bütün kesim kırmızı et 63 °C (145 °F) artı en az üç dakika dinlendirme. DİKKAT: bu sayfa doğrudan açılamadı (403), rakamlar arama sonucunun aktardığı metinden alındı. Bu yüzden buna dayanan kayıtlar “kaynak bulundu” basamağında duruyor, “kaynak doğrulandı” değil.

okunma 2026-09-13

Otorite

Bebek ve küçük çocuk beslenmesi

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Bebek ve küçük çocuk beslenmesi

WHO bilgi notu. İlk altı ay yalnız anne sütü; yaklaşık altıncı aydan itibaren tamamlayıcı besinler; iki yaş ve sonrasına kadar emzirmenin sürmesi; 6-8 ayda günde 2-3, 9-23 ayda 3-4 öğün tamamlayıcı besin.

okunma 2026-09-13

Otorite

Tuz tüketiminin azaltılması

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Tuz tüketiminin azaltılması

WHO bilgi notu. Yetişkin için günde 2000 mg’dan az sodyum, yani 5 gramdan az tuz. 2-15 yaş için yetişkin değerinin enerji gereksinimine göre aşağı çekilmesi. Belge, 0-6 ay yalnız anne sütü ve 6-24 ay tamamlayıcı beslenme dönemlerini kapsamadığını açıkça söylüyor.

okunma 2026-09-13

Otorite

Yetişkin ve çocuklarda şeker alımı kılavuzu — bilgi notu

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Yetişkin ve çocuklarda şeker alımı kılavuzu — bilgi notu, 2015

Hem yetişkinde hem çocukta serbest şekerin toplam enerjinin %10’unun altına indirilmesi güçlü öneri; %5’in altına inmek koşullu öneri olarak ek yarar sağlıyor. İkisinin güç sınıfı farklı ve bu fark kayıtta duruyor.

WHO/NMH/NHD/15.3 · okunma 2026-09-13

Editoryal kurallar

Ne yazarız, ne yazmayız

· Ölçülebilir eşikBir mekanizma ancak arkasında ölçülebilir bir eşik varsa yazılır. “Orta ateş” bir teknik değil; 170 derece tekniktir.
· Yanlış çıkan yaygın inançTekrar edilmez, düzeltme olarak basılır: mühürlemek suyu hapsetmez, makarna suyuna yağ hiçbir şey yapmaz, tuz fasulyeyi sertleştirmez.
· FolklorFolklor diye etiketlenir ve mekanizmadan ayrı tutulur.
· Sağlık içeriğiBir otoriteye dayanır, otoriteler arasındaki anlaşmazlığı söyler, asla doz ya da kişiye özel tavsiye vermez.
· Simülasyon çıktısıBir model tahminidir. Güven sınıfı artık Atölye ve senaryo sayfalarında, sonucun yanında gösterilir; sayfada söylenmeyen şey iddia edilmez.
· Kullanıcı gözlemiBilimsel gerçekle aynı yerde durmaz, aynı biçimde gösterilmez.